Op. Dr. Kayhan Turan

Op. Dr. Kayhan Turan - Unutulmuş Bir Yöntem: Bakteriyofaj Tedavisi

Unutulmuş Bir Yöntem: Bakteriyofaj Tedavisi

Unutulmuş Bir Yöntem: Bakteriyofaj Tedavisi

 

Onlarca yıl süren antibiyotik kullanımının ardından, çeşitli mekanizmalarla bakterilerin direnç kazandığı görülmektedir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), antibiyotik direnci sonrası yeni bir döneme başladığımız konusunda uyarmaktadır. Daha fazla patojen direnç kazandıkça, yeni antibiyotik bulma şansımız azalmaktadır. Bu nedenle, acilen alternatiflere ihtiyaç duyulmaktadır. Araştırmalar, bu konuya bakteriyofajların yada diğer adıyla fajların çözüm getireceğini göstermektedir.

Bakteriyofajların tedavi amaçlı ilk kullanımı 1920'de Paris'te geliştirilmiştir. Hastaları tedavi etmek için güvenli bir yöntem olduğundan, hızla yayılmıştır. Zaman içinde antibiyotiklerin yaygınlaşıp kolayca raflarda yerini almasıyla, batı dünyasından bu tedavi yöntemi yavaş yavaş silinmiştir. Buna karşın Gürcistan, Polonya ve Rusya gibi belirli ülkelerde uzun yıllardır kullanımı bulunmaktadır. Şimdilerde ise faj tedavisi, yeniden batı dünyasının ilgisini kazanmış olup antimikrobiyal direnç krizine uygulanabilir bir çözüm olarak kabul görmüştür.

Bakteriyofajlar Nedir ve Nasıl Çalışırlar?

Bakteriyofajlar, belirli bakterileri hedefleyen, doğal öldürücüler olan küçük virüslerdir. Antibiyotiklerden farklı olarak, vücudumuzda, toprakta, nehirlerde, göletlerde, okyanuslarda ve kanalizasyonda bol miktarda bulunurlar. İnsanlar için ucuz ve doğal bir kaynak olan fajlar, antibiyotikler direnç nedeniyle etkisini gösteremediğinde, alternatif olarak büyük bir potansiyel sunmaktadır.

Bakteriyofajlar bakterileri patlatarak veya parçalayarak öldürür. Bu olay, virüs bakterilere bağlandığında gerçekleşir. Bir virüs, genlerini (DNA veya RNA) enjekte ederek bakteri hücresine girer ve bakteri içinde kendini çoğaltır. Son olarak, çoğalan bakteriyofajlar bulundukları konak bakteri hücresini patlatır ve serbest hale geçer. Bakteriyofajlar sadece bir bakteri içinde çoğalabilir ve büyüyebilir. Tüm bakteriler parçalandığında ise çoğalmayı durdururlar.

Bakteriyofaj Tedavisinin Avantajları

*Tıpkı birçok bakteri türü olduğu gibi,  bakteriyofaj türü de vardır. Ancak her tür faj, sadece belirli bir bakteriye özgüdür. Diğer bakteri türlerinde işlev göstermez. Bu, bir fajın doğrudan hastalığa neden olan bakterileri hedeflemek için kullanılabileceği anlamına gelir. Bunun yanında;

*Fajlar doğaldır ve bulunması kolaydır.

*Tedavi sırasında çoğalırlar ve kendiliğinden artarlar.

*Antibiyotiğe dirençli bakterilere karşı çalışırlar ve antibiyotikler/diğer ilaçlarla birlikte kullanılabilirler.

*Vücuda zararlı değildirler.

*Hayvanlar, bitkiler ve çevre için toksik değildirler.

Bakteriyofaj Tedavisinin Kullanım Alanları

*Üst ve alt solunum yolu hastalıkları

*Gastrointestinal hastalıklar

*Deri ve yumuşak dokuların bakteriyel enfeksiyonları

*Kulak burun ve boğaz

*Üroloji

*Jinekoloji

*Dermatoloji

*Fizyoterapi

Cerrahi Enfeksiyonlar

Bakteriyofajlar, cerrahide 60-70 yıldır yaygın olarak kullanılmaktadır. Savaş alanında ve savaş sonrası durumlarda fajların tedavi amaçlı kullanımı, faj tedavisinin yara bakımında gerçekten etkili bir tedavi olduğunu kanıtlamıştır.

Fajlar, osteomiyelit, apse ve enfekte yaraların tedavisi için kullanılabilir. Ayrıca fistüller, ülserlerin enfeksiyöz komplikasyonları, ameliyat sonrası enfeksiyonlar ve hastane enfeksiyonları tedavisinde de fajlardan yararlanılabilir.

Günümüzde Bakteriyofaj Tedavisi

Çoklu direnç gösteren mikroorganizmalar için antibiyotik seçeneklerinin kısıtlı olması  ve kısıtlı olan seçeneklere bile direnç gelişimi görülmesi, bilim insanlarını yeni tedavi yöntemlerine teşvik etmiştir. Böylelikle bakteriyofaj tedavisi yeniden gündeme gelmiştir.  Genomik yöntemlerde, 2000’li yıllardaki ilerlemeler, tedaviyi canlandıran başka bir durum olmuştur. Buna ilaveten, günümüzde artık Doğu Avrupa ve batı ülkeleri arasında bakteriyofaj tedavisi ile ilişkili işbirlikleri artış göstermiştir ve araştırmalar umut vericidir.

Tüm gelişmeler ışığında, gelecek yıllarda bize daha büyük bir tehdit oluşturabilecek direnç mekanizmalarına karşı, bakteriyofaj tedavisinin ideal bir çözüm olabileceği öngörülmüştür.

 

 

Yorumlar,

Bir yorum yazın,